غار هامپوئیل که در میان مردم محلی به «غار کبوتر» نیز معروف است، که به دلیل وجود کبوتر در داخل غار می باشد ولی نام اصلی غار هامپوئیل می باشد که بیشتراعتقاد بر این است که از یک لغت سانسکریت گرفته شده است. احتمالا " ئیل" به معنی جایگاه و محل است مانند آرتاوئیل محل آتش. ولی معنی هامپو به درستی مشخص نیست. این غار در ۱۵ کیلومتر جنوب شرقی مراغه و در حوالی روستای «گشایش» و ساحل راست رودخانه موردی چای واقع شده است.این غار در کمرگاه کوهی صخره ای، رو به جنوب قرار گرفته است و از بستر رودخانة «موردی چای» حدود ۱۶۰۰ متر ارتفاع دارد.بستر رودخانه موردی از دوران سوم زمین شناسی یادگار مانده است و به همین اعتبار این رودخانه علاوه بر ارزش تفرجگاهی از اهمیت پژوهشی در مطالعات زمین شناسی ، فسیل شناسی و باستان شناسی نیز بر خوردار است و تپه های باستانی از همه دوره های استقراری و تاریخی و پل سهچشمه شاهد این قضیه است.عرض دهانة غار ۱۰×۵ متر است و ارتفاع آن به ۲۵ تا ۴۰ متر است. طول و عرض میدان اول غار تقریباً ۴۰ در ۶۰ متر است. در ابتدای ورود به غار، کتیبه ای به زبان روسی دیده می شود که تاریخ آن مربوط به سال ۱۹۲۵ میلادی است. اهمیت غار کبوتر به خاطر وجود چاه های عمیق و مخوفی است که به صورت تنوره های سنگی و تالارهای بزرگ دیده می شود. این غار بیش از غارهای دیگر مورد توجه غارشناسان، محققان و کوهنوردانی است که همه ساله برای بازدید از آن به این منطقه سفر می کنند. چنین نظر می دهند که غار کبوتر مراغه از جمله مهمترین و جالب ترین غارهای خاکستری جهان است که نظیرش در چند ایالت آمریکا وجود دارد و احتمال می رود تحقیقات زمین شناسی و بررسی های علمی در آینده وجود خاکستر در تالار اول و دوم را روشن سازد. حمدا... مستوفی در سال ۷۴۰ هجری قمری در صفحه ۲۸۵ کتاب نزهه القلوب در مورد ذکر عجایب منطقه مراغه می نویسد: ... در صحرای دیه جنبدق از توابع مراغه چاهی است در او کبوتر بسیارند. دام بر سر چاه افکنند و کبوتران آن را صید کنند عمق چاه زیادت از پانصد گز است.همان طوری که اشاره شد غارها در مطالعات باستان شناسی اهمیت زیادی بر خوردارند و بخشی از داده های باستان شناسی بخصوص در دوره پیش از تاریخ در حفاری های غارها بدست آمده است. که نمونه های مهم و کلیدی در منطقه می توان به غار تمتمه در ارومیه و غار آزیخ در جمهوری اذربایجان اشاره کرد. غار هامپوئیل نیز در مطالعات باستان شناسی منطقه مراغه می تواند نقش مهم و کلیدی را داشته باشد و جز محوطه های باستان شناسی منطقه شرق دریاچه ارومیه است ولی متاسفانه تا کنون در زمینه باستان شناسی تحقیق جامع و دقیقی به عمل نیامده است ولی داده های سطحی که توسط نگارنده جمع آوری شده در تالار اول(وردی) تکه سفال های بود که از دوران های قبل از میلاد و قرون اسلامی بخصوص قرون میانی اسلامی را شامل می شود و در این بین چیزی که بسیار مهم است وجود لایه ضخیم خاکستری در محوطه که حدود یک است جلب توجه می کند ولی از آنجا که هیچ گونه حفاری و حتی یک گمانه آزمایشی در محوطه زده نشده نمی توان توضیح و اطلاعات کاملی از این محوطه داد، ولی ضروری به نظر می رسد که اشاره ای مختصر به مطالعات انجام شده در منطقه خالی از لطف نباشد که به گمان با غار هامپوئیل بی ربط نیست.بررسی های سطحی که از منطقه مراغه صورت گرفته می توان به خانم هند صادق کوروس، دانشیار دانشگاه تهران در آذربایجان شرقی و در منطقه ی محدود به تبریز، مراغه و میانه در سال ۱۳۴۵ بررسی های سطحی که انجام دادند موفق شدند چند نمونه دست افزار سنگی بدست آورند که بنا به عقیده ی ایشان این آثار شواهدی بر حظور انسان در دوره پارینه سنگی در این منطقه است و این انسان ها متعلق به همان گروه های انسانی است که حدود نیم میلیون سال قبل بطور پراکنده از اسلواکی تا چین زندگی می کردند و با فن آتش آشنایی داشتند. متاسفانه این بررسی ها تا سال ۱۳۷۹ متوقف بود تا اینکه در این سال بررسی های که توسط آقایان رضا غفاری و فریدون بیگلری در منطقه مراغه به عمل آمد و ایشان موفق شدند در حاشیه رودخانه ورجوی آثاری از دوره ی پارینه سنگی میانه را در منطقه کشف کنند که بیشتر این آثار تراشه ابزارهای سنگی بود. نتایج این تحقیقات نشان می دهد که منطقه مراغه در دوره پارینه سنگی محل زیست انسان بوده است

منبع : گنجه و گنجینه |غار هامپوئیل در قاب گنجه وگنجینه
برچسب ها : منطقه ,شناسی ,مراغه ,باستان ,دوره ,بررسی ,باستان شناسی ,منطقه مراغه ,زمین شناسی ,دوره پارینه ,موفق شدند ,باستان شناسی منطقه ,مطالعات باستان شناس